Skiftarbeid og nattarbeid er naudsynt i mange yrke. Men korleis påverkar eigentleg arbeidstida tryggleiken på jobb?
Det spørsmålet ønskte forskarar å finne svar på. Så dei undersøkte eksisterande forsking på arbeidstid utanfor vanleg dagtid, som skiftarbeid og nattarbeid.
Dei gjekk gjennom meir enn 13 000 vitskaplege artiklar. Etter ei grundig vurdering sat dei igjen med 24 studiar som dei kunne bruke i analysen.
– Vi ønskte å samanfatte kva forskinga faktisk viser om samanhengen mellom slike arbeidstidsordningar og tryggingshendingar, seier forskar Line Victoria Moen på Statens arbeidsmiljøinstitutt, som har leidd arbeidet med kunnskapsoppsummeringa.
Tryggingshendingar kan vere arbeidsulykker, dødsfall, skadar og nestenulykker. For å gjere det enkelt kallar vi dette for ulykker her.
Fleire studiar viste auka risiko
Då forskarane samanlikna resultata, såg dei at i fleire av studiane hadde skiftarbeidarar høgare risiko for tryggingshendingar enn dagarbeidarar.
Risikoestimata varierte mellom studiane. Men det var frå litt høgare risiko, til fleire gonger høgare risiko i enkelte studiar.
Fleire studiar viste også at risikoen for ulykker kunne vere høgare under nattskift enn under dagarbeid. Forskarane fann også indikasjonar på at mange kveldsvakter eller nattevakter tett etter kvarandre kunne ha noko å seie.
– Resultata tyder på at fleire slike vakter over kort tid kan henge saman med auka risiko for ulykker i dagane som følgjer, seier Moen.
Eit komplisert bilete
Sjølv om forskarane fann ein mogleg samanheng, var resultata sprikande, og studiane er svært ulike. Blant anna var det variasjonar i korleis arbeidstid vart målt, og kva som vart definert som ei ulykke. Det gjorde det vanskeleg å samanlikne resultata direkte.
Studiane kan heller ikkje seie sikkert at arbeidstida i seg sjølv er årsaka til auka risiko, berre at det er ein samanheng. Derfor vurderte forskarane den samla kvaliteten på dokumentasjonen som låg. Det betyr at framtidig forsking kan endre biletet.
– Det er behov for fleire studiar som følgjer arbeidstakarar over tid og som har meir detaljerte data om faktisk arbeidstid, seier Moen.
Kan vere viktig for planlegginga
Forskarane meiner at resultata kan vere relevante for arbeidslivet.
Arbeidstidsordningar er noko verksemder sjølv planlegg og organiserer. Derfor kan kunnskap om mogleg risiko vere nyttig i det førebyggjande arbeidsmiljøarbeidet.
– Sjølv om kunnskapen er usikker, peikar funna på at organisering av arbeidstid kan ha noko å seie for tryggleiken på jobb og at dette er eit område der det kan vere mogleg å førebyggje risiko for uønskte hendingar, seier Moen.